Śmierć bliskiej osoby zawsze jest trudnym doświadczeniem. W takiej sytuacji rodzina musi nie tylko zmierzyć się z żałobą, ale często także szybko podjąć decyzje dotyczące formalności i organizacji pochówku. Szczególnie dużo pytań może pojawić się wtedy, gdy zgon nastąpił nagle, w niejasnych okolicznościach albo jego przyczyny nie można od razu jednoznacznie ustalić. W takich przypadkach rodzina może usłyszeć, że konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych czynności, a organizacja pogrzebu będzie musiała zostać odłożona. Taka sytuacja może budzić niepokój i wiele wątpliwości. Dlaczego tak się dzieje? Co dzieje się ze zmarłym? Kiedy ciało może zostać przekazane rodzinie i kiedy można rozpocząć przygotowania do pogrzebu? W tym artykule wyjaśniamy, z czego wynika konieczność dodatkowych czynności, jak może wyglądać dalsze postępowanie oraz na co rodzina powinna przygotować się w związku z organizacją pochówku.

Ustalenie przyczyny śmierci

W typowej sytuacji zgon i jego przyczyna są ustalane przez lekarza prowadzącego osobę zmarłą w ostatniej chorobie albo przez kierownika zespołu ratownictwa medycznego, jeżeli nastąpił podczas akcji medycznej. 

Nie zawsze jednak możliwe jest jednoznaczne określenie przyczyny śmierci. Wątpliwości mogą pojawić się między innymi w przypadku zgonu w niejasnych okolicznościach, znalezienia osoby zmarłej poza miejscem zamieszkania czy sytuacji, w której okoliczności śmierci wymagają dodatkowego wyjaśnienia. Analogicznie jeżeli pojawia się uzasadnione podejrzenie, że śmierć mogła mieć związek z przestępstwem, odpowiednie osoby zawiadamiają prokuratora lub Policję. Wówczas dalsze czynności mogą być prowadzone w ramach postępowania przygotowawczego.

Co w tym czasie dzieje się ze zmarłym?

Jeżeli konieczne jest dokładniejsze wyjaśnienie okoliczności śmierci, ciało może zostać przewiezione do zakładu medycyny sądowej albo innej placówki wskazanej do wykonania niezbędnych czynności. Oznacza to, że zmarły nie zawsze trafia od razu do wybranego przez rodzinę zakładu pogrzebowego. W pierwszej kolejności muszą zostać wykonane czynności związane z ustaleniem przyczyny i okoliczności śmierci. W zależności od sytuacji mogą to być oględziny, sekcja zwłok oraz dodatkowe badania. Jeżeli prowadzone jest postępowanie, zakres wykonywanych czynności i możliwość wydania ciała zależą od decyzji właściwych organów.

Dlaczego przeprowadza się sekcję zwłok?

Jeżeli istnieje podejrzenie, że śmierć mogła nastąpić w wyniku przestępstwa, oględziny i otwarcie zwłok odbywają się w ramach odpowiednich czynności procesowych, z udziałem biegłego lekarza, w miarę możliwości specjalisty z zakresu medycyny sądowej. Sekcja pozwala ocenić stan narządów i poszukać zmian, obrażeń lub innych śladów mogących mieć znaczenie dla ustalenia przyczyny śmierci. W zależności od przypadku mogą zostać również pobrane materiały do dalszych badań, na przykład toksykologicznych lub histopatologicznych. Nie oznacza to jednak, że każda sekcja wiąże się z podejrzeniem przestępstwa. Może być przeprowadzona również wtedy, gdy przyczyny zgonu nie można ustalić w inny sposób.

Warto zaznaczyć, że nie każda śmierć wiąże się z koniecznością wykonania sekcji. W przypadku zgonów w placówkach medycznych przepisy określają sytuacje, w których sekcja może zostać przeprowadzona, a także przypadki, w których można od niej odstąpić. 

Dlaczego sekcja może opóźnić pogrzeb?

Do czasu zakończenia niezbędnych czynności ciało może pozostawać do dyspozycji właściwych organów. W praktyce oznacza to, że rodzina nie zawsze może od razu przekazać je zakładowi pogrzebowemu i ustalić ostateczny termin ceremonii. Dodatkowo niektóre badania wykonywane po sekcji mogą wymagać czasu. Dotyczy to zwłaszcza analiz laboratoryjnych, których wyniki mogą być potrzebne do pełnego wyjaśnienia przyczyny zgonu. Ponadto jeżeli w związku ze śmiercią prowadzone jest postępowanie, a prokurator nie zezwolił jeszcze na pochowanie zwłok, możliwość organizacji pogrzebu może zostać przesunięta do czasu zakończenia wymaganych czynności.

Czy po sekcji ciało jest od razu wydawane rodzinie?

Nie zawsze. Zakończenie samej sekcji nie musi oznaczać zakończenia wszystkich czynności związanych ze sprawą. W zależności od okoliczności mogą być jeszcze wykonywane dodatkowe badania lub podejmowane inne czynności. Dlatego o możliwości wydania ciała decyduje nie sam fakt przeprowadzenia sekcji, ale zakończenie czynności, które muszą zostać wykonane w konkretnej sprawie.

Kto informuje rodzinę o możliwości odebrania ciała?

Warto ustalić, która instytucja prowadzi czynności związane ze zgonem i gdzie należy uzyskać informacje o dalszym postępowaniu. W przypadku sprawy prowadzonej przez prokuraturę to właśnie właściwy organ może wskazać, kiedy zakończono czynności i czy istnieje możliwość wydania ciała. 

Jakie dokumenty są potrzebne do pochówku?

Po zakończeniu czynności związanych z ustaleniem przyczyny śmierci konieczne jest uporządkowanie dokumentacji. W zależności od okoliczności sprawy rodzina może potrzebować dokumentów pozwalających na dalsze przeprowadzenie formalności związanych ze zgonem i pochówkiem. Szczególne znaczenie ma karta zgonu, na podstawie której sporządzany jest akt zgonu. Jeżeli śmierć jest związana z postępowaniem prowadzonym przez prokuraturę, mogą być również wymagane odpowiednie decyzje lub zezwolenia dotyczące pochówku.

To właśnie brak wymaganych dokumentów może sprawić, że rodzina nie będzie mogła od razu przejść do wszystkich kolejnych etapów organizacji pogrzebu.

Co może zrobić rodzina w czasie oczekiwania?

Oczekiwanie na zakończenie czynności nie oznacza, że rodzina musi odłożyć wszystkie przygotowania. Można już wcześniej skontaktować się z zakładem pogrzebowym i omówić najważniejsze kwestie związane z pochówkiem. W zależności od sytuacji można przygotować między innymi:

• wybór formy pochówku,
• wybór trumny lub urny,
• miejsce pochówku,
• charakter ceremonii,
• oprawę muzyczną,
• treść nekrologu i zawiadomień,
• organizację stypy.

Niektóre decyzje będą oczywiście zależne od późniejszego terminu wydania ciała. Warto jednak przygotować je wcześniej, aby po zakończeniu formalności można było sprawniej przejść do organizacji ceremonii. Ponadto warto zgłosić się z tym do zakładu pogrzebowego – nie przyspieszy to decyzji prokuratora czy wyników badań, ale z pewnością pozwoli wcześniej przygotować niezbędne elementy pochówku, omówić dostępne rozwiązania i sprawniej zorganizować pogrzeb, gdy tylko ciało zostanie wydane.

Warto pamiętać, że dodatkowe czynności mają na celu ustalenie okoliczności i przyczyny śmierci. Ich przeprowadzenie może oznaczać, że pogrzeb będzie musiał zostać przesunięty, ale nie oznacza, że rodzina pozostaje bez możliwości przygotowania ceremonii. W tym czasie warto pozostawać w kontakcie z osobami prowadzącymi sprawę oraz zadbać o przygotowanie najważniejszych kwestii związanych z pochówkiem. Dzięki temu, gdy ciało zostanie wydane rodzinie, organizacja ceremonii będzie mogła przebiec sprawniej i bez konieczności załatwiania wszystkiego w ostatniej chwili.